İSTANBUL SERBEST MUHASEBECİ
Günümüzde etik ile ahlak kavramları birbirine çokça karıştırılmaktadır. Türkçede "etik" ve "ahlak" kelimeleri çoğu zaman birbirinin yerine kullanılır. İş dünyasında da bu karışıklık sürer: "İş etiği" denilen yerde "iş ahlakı" da denir, sanki ikisi aynı şeymiş gibi. Oysa değil. Sözlüklere bakmak bile başlangıç için yeterlidir.Etik, Yunancada karakter, kişilik, alışkanlık anlamına gelen "ethos" kelimesinden türemiştir. Türk Dil Kurumu ise etiği şöyle tanımlamıştır: 1- Ahlak bilimi (isim) 2- Çeşitli meslek kolları arasında tarafların uyması veya kaçınması gereken davranışlar bütünü (isim) 3- Ahlaki (sıfat). Etik ile ahlakın karışması bu tanımda dahi kendisini göstermektedir. Bu karışıklığı gidermek için şimdi de ahlak kelimesinin etimolojik yapısını inceleyelim. Ahlak kelimesi, Arapçada "yaratılış, huy, karakter ve mizaç" anlamlarına gelen hulk ya da huluk kelimelerinin çoğuludur. İşte her iki tanımda da ortak olan bu anlamlar, etik ile ahlakın karışmasına sebep olmaktadır.
Etik ve Ahlak Arasındaki Farklar
Etik ve ahlak arasındaki farkları şöyle sıralayabiliriz:
1) Etik, ahlaka göre daha genel bir kavramdır.
2) Ahlak kişiden kişiye değişebilir. Etik ise evrensel bir değer olup her yerde geçerlidir.
3) Ahlak kuralları zamanla değişebilir. (Örneğin eskiden büyüklerin yanında bacak bacak üstüne atmak ahlaka aykırı sayılırdı. Bugün ise böyle bir şey söz konusu değildir.)
4) Ahlak, toplumsal değer yargıları ve toplumsal örf ve âdetlerdir. Bu yüzden toplumdan topluma değişebilir. Etiğin kuralları ise göreceli değildir. Bu nedenle kişiden kişiye, toplumdan topluma değişmez. Örnek olarak bazı toplumlarda çıplak gezmek o toplumun ahlak kurallarına aykırı değilken bu davranış etik değildir.
Bireyin davranışlarına esas teşkil eden ve onları şekillendiren değerler hakkında bireyin sahip olduğu bilince bireysel etik denmektedir. Bireysel etik, bir bireyin doğru ya da iyinin ne olduğu konusundaki kişisel değer ve inançlarının var olan kuralların etkisiyle oluşmasıdır.
Hukuk Karşısında Etik-Ahlak
Hukuk, bireyin bireyle ve devletle olan ilişkilerini düzenleyen kurallar bütünüdür. Hukuk kurallarını ahlak kurallarından ayıran en temel özellik, hukuk kurallarına uyulmadığında kamu otoritesinin devreye girerek zorla yaptırım uygulamasıdır. Hukuk sadece devletin oluşturduğu kanunlardan meydana gelmez; yazılı hukuk dışındaki toplumsal örf ve âdetler de hukuk düzeninde yer alabilir. Ancak burada yaptırım gücü için bu toplumsal örf ve âdetlerden kaynaklanan uygulamaların pozitif hukuk tarafından tanınmış olması gerekir.
Kurumsal Etik Nedir?
Etik değerlere ve kurallara uymak, uzun vadede toplumun bütün kesimlerine fayda sağlayacaktır.
Etik kuralların benimsendiği toplumlarda sistemi, ilişkileri, kurumları ve işleyişi hukuk kurallarından çok etik ilkeler düzenlemektedir. Bu nedenle gelişmiş toplumlarda hukuki yaptırımların yanında etik kurallara uymamaktan kaynaklanan davranış ve tepkiler de önem taşımaktadır. Bu yüzden pek çok kurumda etik ilkeler yayınlanmış, kurum mensuplarına bu ilkelere uyma mecburiyeti getirilmiş ve aksi takdirde uygulanacak yaptırımlar belirlenmiştir.
Örnek olarak Hazine ve Maliye Bakanlığının Etik İlkelerinden birkaçı şudur: Dürüstlük, tarafsızlık, saygınlık, güven. Kamu kurumu olma dolayısıyla özel bir takım ilkeler olmakla birlikte odamızın ilkeleri ile ne kadar benzeşiyor değil mi?
Görüldüğü gibi ilkelerden bazılarının ahlakilikle ilgisi yoktur. Örneğin hizmet standartlarına uyma, hediye alma yasağı veya savurganlıktan kaçınma hangi ahlaki değerlerle ters düşer?
İş Etiği, İş Ahlakı
İş etiği ile iş ahlakını karşı karşıya koymak ta yanlış bir çerçeveleme olur. İkisi birbirini dışlamaz, tamamlar. Ahlaki değerlere sahip çalışanlar, iyi tasarlanmış bir etik sistemin içinde çok daha güçlüdür. Sistem onların değerlerini boşa çıkarmaz — onları korur, yönlendirir ve kurumsal baskıya karşı güçlendirir. Ama önce kavramı doğru koymak gerekiyor. Çünkü "iş ahlakı" dediğinizde birey üzerinde duruyorsunuz. "İş etiği" dediğinizde kurumu inşa ediyorsunuz. Biri iyi niyet meselesi, diğeri tasarım meselesi. İyi niyetli şirketler çok. İyi tasarlanmış şirket az. Ve fark, tam da baskının arttığı anda ortaya çıkıyor.
Sonuç olarak ahlak bireyin değeridir. Etik ise kurumun vicdanı değil kurumun tasarımıdır, çünkü kurumu kurum yapan kişiler oturur ve kurum için en doğru olan nedir diye sorarlar ve hemfikir oldukları yapı o kurumun etiğini oluşturur.
ETİK İYİDİR.
SMMM ERGUN TÜYEL
MESLEKİ ETİK KOMİTE ÜYESİ
